Nisan-Mayıs-Haziran 2017 | Sayı: 1

lenmesi hedeflenmiştir. Metro İstanbul tarafından sağlanan mi- mari projeler kullanılarak istasyon ve tünellerin yanı sıra hava atım bacaları da bire bir ölçüde simülasyonlara dahil edilmiş, istasyonlardaki fanların kapasite eğrileri de programa tanıtıla- rak farklı senaryolardaki davranımların Autodesk CFD Simula- tion programı ile sayısal modellemesi yapılmıştır. Bu çalışma- da delme tünel tekniği ile inşa edilmiş olan Şişli İstasyonunun ve bağlantı tünellerinin yangın ve yangın dışı duman-sis acil durum şartlarında yangın senaryolarına bağlı istasyon sıcak- lık dağılımları ve hava hareketleri hazırlanan CFD (HAD) analizi ile incelenmiş, sonuçlar yolcu tahliyesi açısından irdelenmiştir 2. İSTANBUL M-2 METRO HATTI İSTASYON TİPLERİ VE ŞİŞLİ İSTASYONUNUN TANIMI Metro ulaşım sistemlerinde istasyonların mimari açıdan ya- pısal farklılıkları yangın durumunda duman dağılımını ve hava- landırma stratejilerini doğrudan etkileyen en önemli bir para- metredir. Dolayısıyla acil durum analizlerinde istasyon hacim- lerini doğrudan etkileyen istasyon tiplerinden de kısaca bah- setmek gerekmektedir. İstanbul M-2 metro hattı üzerinde iki farklı tipte istasyon bulunmaktadır: 1- Delme Tünel Tip İstasyonlar 2- Aç-Kapa Tip İstasyonlar. Delme Tünel Tip İstasyonlar konvansiyonel yöntemle açılmış tünellerdir. Bu tünellerin açılmasında TBM (Tunnel Boring Mac- hine) adı verilen dev köstebek makineler kullanılır. Delme Tü- nel Tip istasyonlarda gerek peron katı ve gerekse istasyon bi- let holü katının tavan yüksekliği aç-kapa tip istasyonlara göre daha azdır. Bu durum da acil durum havalandırma debilerine etki etmektedir. İncelemede ele alınan Şişli istasyonu Delme Tünel Tip bir istasyondur. Aç-Kapa Tip İstasyonlar ise genellik- le metro tünellerinin güzergâh itibariyle ana yolların altından geçirilebildiği, yüzeye yakın kısımlarında uygulanır. Bu sistem- lerde istasyon, bilet holü ve bağlantılar için önce kazı boşluğu- nun yanları betonarme kazık veya beton duvar perdesi ile des- teklendikten sonra, yüzeyden hendek şeklinde kazılarak açılır. Ardından gerekli derinliğe göre üstü açık olarak kat kat inşaat tamamlanır ve en sonunda üzeri kapatılır. Aç-Kapa tünel açma yönteminin diğer yöntemlerden farkı tavanda tasman (çatlak, çöküntü) oluşmamasıdır. Bu nedenle çevredeki yapılara zarar vermeden geçilmesi mümkündür. Ayrıca diğer yöntemle yeteri kadar yapılamayan ısı ve su izolasyon işlemi bu yöntemle kolay- lıkla yapılabilir. Aç kapa tip istasyonların tavan yüksekliği Del- me Tünel Tip istasyonlara göre daha fazladır. Gayrettepe İstas- yonu bu şekilde bir istasyondur. 3. METRO İSTASYONLARINDA HAVALANDIRMA SİSTEMLERİ Metrolarda havalandırma sistemleri temel olarak iki ana yön- temle sağlanmaktadır. 1. Tren hareketlerine bağlı Doğal Havalandırma (Trenin Piston Etkisi) 2. Fanlar vasıtasıyla Cebri Havalandırma Doğal havalandırmanın olmadığı veya yetersiz kaldığı yerlerde ve acil durum şartlarında cebri havalandırma ihtiyacı doğmuş- tur. Cebri havalandırma fanlar yardımıyla sürekli hava hareket- lerinin sağlanması işlemidir. Şişli istasyonunda tünel ve istasyon cebri havalandırmasında kullanılan 3 ana fan grubu mevcuttur; • Tünel Havalandırma Fanları (TVF) • Egzoz Fanları (EXF) • Taze Hava Fanları (INF) Tünel Havalandırma Fanları (TVF) hava atım bacaları yolu üzerindeki fan odalarında yerleştirilmiş fanlar olup, acil durum şartlarında devreye girmektedir. Egzos fanları ve taze hava fan- ları ise istasyon içindeki fan odalarında bulunmakta olup, pe- ron altındaki egzos hava kanalları vasıtasıyla kirli havayı dışa- rıya atmakta ve gerektiğinde istasyona taze hava fanları ile taze hava verilmektedir. Acil durum şartlarında senaryolara göre bu üç fanın ayrı ayrı veya birarada koordineli olarak görevleri vardır. Acil durum şart- larında özellikle TVF fanları ana müdahale fanlarıdır. TVF’ler standartlarda belirtilen özellikleri sağlayacak şekilde seçilirler. NFPA 130’a göre bu fanların sıcak gaza dayanımı test edilmeli ve bu test sıcaklığı 150 °C’nin altına düşmemelidir. Yine NFPA 130’a göre bu fanlar tam kapasitede çift yönlü (emme ve bas- ma şeklinde) çalışabilmelidir [1]. Yer altı istasyonlarında ilgili standartları sağlaması amacıy- la aksiyel fanlar kullanılmaktadır. Her istasyonun iki ucundaki tünel havalandırma fanları, bypass ve izolasyon (ayırma) dam- per tesisatları, sıkışık işletme durumu ve acil durumlarda istas- yonu veya yakınındaki tünelleri havalandıracak ve normal iş- letme durumlarında da hava akışına yardımcı olacak şekilde düzenlenir. Bu fanların kapasiteleri, tüm metro sistemi düşü- nülerek ve birden fazla acil durum senaryolarına göre SES (Su- bway Environmet Simulation) paket programı ile belirlenebil- mektedir. Şekil 1’de Şişli İstasyonu Tünel havalandırma fanla- rından biri görülmektedir. Trenlerin önceden planlanmış ya da planlanmamış bir dönem için duraklamaya girmesi halinde normalde tren piston etkisiy- TÜYAK Yangın Mühendisliği Dergisi, Sayı 1, s 46-52, 2017 Şekil 1. Sıkışık işletme ve acil durumlarda kullanılan tünel havalandırma fanı (TVF) TÜYAK YANGIN MÜHENDİSLİĞİ SAYI 1 47

RkJQdWJsaXNoZXIy OTEzMQ==