Ekim-Kasım-Aralık 2017 | Sayı: 3

şak plastik torbalar), yüksek yoğunlukta polietilen (meşrubat şi- şelerinde kullanılan sert plastikler), Polistren (strafor), Polivinilk- lorit (aynı zamanda PVC olarak da bilinir ve plastik borularda kul- lanılır) ve Poliakrilamin (kompakt disklerde kullanılan set plas- tik). Polietilen (PE), Polivinilklorür (PVC), Polistren (PS), Politet- rafloretan (PTFE veya Teflon) en yaygın kullanılan plastikler olup Tablo 1’de bazı plastikler ve kullanım alanları verilmektedir[5-6]. Malzemeler; yanma özelliklerine göre sınıflandırılır ve eğer yanmasına neden olan enerji kaynağı ortadan kaldırıldıktan sonra da yanmaya devam ediyorsa bu tür malzemeler “yanı- cı” olarak adlandırılır. Şayet enerji kaynağı ortadan kaldırıldı- ğında alev sönüyor ve yanma ilerlemiyorsa bu tür malzemeler “zor alevlenici” olarak sınıflandırılır ve bu malzemeler için “ken- diliğinden sönen” terimi de kullanılır. Tutuşmaya direnç göste- ren malzemelere “zor yanıcı” ve yaklaşık 700°C sıcaklıkta tutuş- mayan malzemelere de “yanmaz” malzeme denir. Birçok plas- tik malzeme yanıcı madde grubundadır. Yangın karmaşık bir olaydır. Yanıcı malzemelerin cinsi ve mik- tarı yangının gelişmesini ve sonuçlarını etkileyen değişik para- metrelerden sadece ikisidir. Diğer tüm doğal ürünler gibi plas- tikler de yanma koşulları oluştuğunda tutuşabilir. Kalınlık, yo- ğunluk ve yüzey özellikleri plastik ürünlerin yangındaki reaksi- yonunu etkiler. Örneğin kompakt formdaki plastik malzemeler ince film formundaki plastik malzemelere göre daha zor tutu- şur. Yangının oluşması ve yayılmasında rol oynayan diğer et- menler arasında, binanın tasarımı, yeri, olası yangın kaynakla- rı ve çevresel etkiler yer alır. Plastikler veya sentetik polimerler, ahşap, kâğıt, pamuk, ka- uçuk ve yün gibi doğal polimerlerle kimyasal açıdan benzerdir. Hem sentetik ve hem de doğal polimerler büyük oranda kar- bon, hidrojen ve oksijenden oluştuğundan yanabilir. Plastikler diğer organik malzemelere benzer yangın davranışları sergiler. yani yanma sonucu zehirli gaz karışımı ortaya çıkar. Yangın ile ortaya çıkan zehirli gazların içeriği ve miktarı yanan malzeme- lerin yanında yangın şartlarına bağlıdır. Bunların arasında kar- bon monoksit (CO) daima açığa çıkar ve birçok durumda da ölümlere neden olan en önemli etmendir[7]. Kalıpçılık, şekil verme ve ekstrüzyon gibi plastik imalatha- nelerinde yapılacak koruma ve söndürme sistemleri belirle- nirken, işletme riskleri ve depolama düzeni dikkate alınmalı- dır. Uygun yağmurlama sistemleri için depolama konusunda yeterli bilgi olmalıdır. Bir yağmurlama sistemi tasarımının ye- terli olup olmadığını belirlemede depolanan plastik malzeme- nin yanıcılık sınıfı çok önemlidir. Tasarımcılar tarafından muh- temel riskleri en aza indirmek için yangına sebep olacak şart- lar da gözden geçirmelidir[2]. Tablo 1. Bilinen ve çok kullanılan bazı plastikler [5] PLASTİKLER BİLİNEN BAZI KULLANIM ALANLARI Polietilen (Polyethylene) PE Mutfak eşyası, plastik kutu, plastik tüp, boru, oyuncak Polipropilen (Polypropylene) PP Otomobil yan sanayinde, bahçe mobilyalarında, gıda maddesi ambalajları Polistren (Polystyrene) PS Paketleme, elektronik ve beyaz eşyaların plastik kısımları Polyamid-Naylon (Polyamide) PA Fiber, diş fırçası kılları, misina Polyester (Polyester) PES Tekstilde kullanımı yaygındır Polivinil klorid (Polyvinyl chloride) PVC Boru, profil, pencere çerçeveleri Polikarbonat (Polycarbonate) PC Su damacanası, güvenlik camı, trafik ışığı, lens, CD, gözlük Akrilonitril bütadien stiren (Acrylonitrile butadiene styrene) ABS Elektronik aletlerin plastik aksamı Poliviniliden klorid (Polyvinylidene chloride) PVDC Yiyecek paketlemede kullanılır Polietilen tereftalat (Polyethylene terephthalate) PET Karbonatlı içeceklerin pet şişesi, kavanoz, plastik film, mikrodalga ambalajı Politetrafloroetilen-Teflon (Polytetrafluoroethylene) PTFE Isı rezistansı, pişirme tavaları vb yerlerde kullanılır Poliüretan (Polyetherurethane) PU Yalıtım köpüğü olarak kullanılır Bakalit (Bakelite) - Elektrik malzemesi olarak kullanılır. Polilaktik asit (Polylactic acid) PLA Medikal alanında, paketleme ve ambalaj alanında, tekstil uygulamalarında TÜYAK YANGIN MÜHENDİSLİĞİ SAYI 3 39 TÜYAK Yangın Mühendisliği Dergisi, Sayı 3, s 38-43, 2017

RkJQdWJsaXNoZXIy OTEzMQ==