Ekim-Kasım-Aralık 2017 | Sayı: 3

2. PLASTİKLERİN YANGIN KORUMASI Plastiklerin yangın koruması zorlu ve karmaşık bir iştir. Plas- tiklerin üretim sürecinde, patlama ve yangınla sonuçlanabile- cek çeşitli tehlikeler bulunmaktadır[8,9]. Bu tehlikeler arasında, yanabilen tozlar, yanıcı sıvılar, yüksek sıcaklık çıkartan cihazlar, elektrik tesisatındaki kötü temas, hidrolik ve ısı transfer sıvıları, statik elektrik, yerleştirme düzeni, döküntüler ve yağlar ile kul- lanıcı hataları ve eğitim eksikliği sayılabilir. Öncelikle yangına ve patlamaya sebep olacak faktörleri yok etmek veya en azın- dan azaltmak gerekir. Yangının yayılmasını sınırlamak için ge- nelde yangına dayanıklı belli ürünlere ayrılmış olan depolama alanlarına ve geliştirilmiş yağmurlama sistemi tasarımlarına ih- tiyaç duyulmaktadır. Bu konuların nasıl ele alındığı ve kontrol edildiği ayrı ayrı ele alınmalıdır. a) Yanıcı Solventler Yanıcı organik solventler hemen her plastik tesiste bulunur. Solventler genellikle oldukça uçucu maddelerdir, ciddi yan- gın tehlikesi taşıdıklarından dikkatle ele alınmalıdır. Kalıplan- mış veya üretilmiş mallara yapıştırıcı, lake veya boya uygula- mak için çok küçük miktarlarda solvent kullanılır. Kumaş, ka- ğıt, deri veya metal üzerine plastik kaplama uygulamalarında çok miktarda solvente ihtiyaç vardır. Solventler, özellikle hızlı hareket eden film üzerine boyama veya kaydırma şeklinde uy- gulama yapılırken tehlike büyüyebilir, zira plastiklerin elektrik- sel dirençleri yüksektir[2]. Statik elektrik yükünden kıvılcım meydana gelmesi ve yanı- cı sıvı yangınlarının sık görülmesinin sebepleri arasında, pat- lamaya karşı korumalı elektrikli tesisatı kullanılmaması yer al- maktadır. Bu nedenle, yanıcı solventlerin kullanılması, taşın- ması ve depolanması standartlara uygun olmalıdır. Yanıcı sıvı- ların uygun olmayan şekilde taşınması da plastik tesislerinde ciddi yangınlara neden olmaktadır. Tüm solventler uygun kon- teynerlerde taşınmalı ve dağıtılmalıdır. Varilden çekme işlemleri (yanıcı veya parlayıcı sıvı içeren büyük konteynerlerin boşaltıl- ması) topraklaması yapılmış varillerden yapılmalı, çekme işle- minde elektrikli pompa kullanılmamalıdır[7]. Çalışmanın yapıl- dığı yerde sadece bir günlük kullanıma yetecek miktarda parla- yıcı sıvı bulundurmalıdır. Kıvılcım çıkarıcı çalışmaların, solvent- lerin kullanıldığı veya depolandığı yerlerin uzağında yapılması için önlemler alınmalıdır. b) Isıtıcı Elemanlar Kalıba dökme ve kalıptan çekme işlemlerinde, elektrikli ele- manların aşırı ısınması tehlikeleri beraberinde getirir. Plastik makineleri ve üzerinde ısıl işlem yapılan cihazlardaki elektrik kabloları ilgili yönetmelik ve standarda göre çekilmelidir. Ça- lışma sıcaklığı aralığı normal olarak 150°C-350°C arasında, iş- lenen plastik türüne bağlı olarak değişir[2]. Kalıba dökme ve kalıptan çekme bölgelerinin temizliği, yanıcı buharların mey- dana gelebileceği aşırı ısınmış bantlardan gelen tutuşma teh- likesini azaltmak için hayati öneme sahiptir. Plastik cihazları düzenli olarak temizlenmelidir, aksi takdirde bu kısımlarda bi- riken yanıcı malzeme özellikle yüksek sıcaklığa maruz kalabilir veya normal olarak kabul edilen sıcaklıkta çok uzun süre ka- labilir ve bu durumda malzemede bozulma (bileşenlerine ay- rılma) meydana gelebilir ve sonuçta yanıcı gazlar açığa çıkar. c) Statik Elektrik Plastik üretim tesislerindeki birçok işlemde statik elektrik oluşur. Plastikler oldukça iyi yalıtkan olduğundan üzerlerin- deki statik elektrik kolaylıkla ve hızla kıvılcım atlamasına ne- den olabilecek seviyeye kadar yüklenebilir. Güç nakleden ka- yışlar da önemli bir statik elektrik yükleme araçlarıdır. Bura- larda cihazların topraklanmasına dikkat edilmeli ve ince telli hareket eden film veya filamanlara sıkıca temas eden iletken- ler kullanılmalıdır. Ayrıca buhar ve tozun, statik elektrik kay- naklarının oluşacağı makinelerden uzak tutulmasına dikka- te edilmelidir[2]. d) Tozların Etkisi Kalıba dökme veya kalıptan çekme işlemleri için küçük plas- tik parçacıkları yaygın olarak kullanılır. Bu malzemeler genel- likle küçük parçacıkların alınması ve makinelere daha düzgün olarak gönderilmesi için eleklerden geçirilir ve toz patlaması tehlikesi oluşturmaz. Buna rağmen, bu malzemeler uzun me- safeye konveyörlerle aktarılıyorsa sürtünme ile toz patlama- sı ortaya çıkabilir. Yapılan işlemlerde toz halinde pulverize plastik, pnömatik taşıma sistemleriyle granül haldeki parçacıkların taşınması ya- pılıyorsa veya son kat uygulamalarında öğütme, taşlama veya kumlama işleri kullanılıyorsa tozun patlayabileceği düşünülme- lidir. Tesiste tozun çıkması ve dağılmasının minimum düzeyde tutulması önemlidir. Diğer önemli bir husus da tutuşma ihti- malinin azaltılması ve yangının hapsedilip kontrol altına alın- ması için gerekli önlemlerin alınmasıdır. Tüm elektrikli cihaz- lar yanıcı toz olan ortama uygun güvenli özellikte olmalıdır. e) Hidrolik Basınç Sistemleri Hidrolik sistemler; kalıpları sıkıştırıp tutmak ve erimiş plas- tiği kalıplara bastırmak, aktarmak veya enjeksiyon kalıplarına göndermek için kullanılır. Hidrolik sıvı yanıcı solventler kadar tehlikeli olmamasına rağmen, yüksek yanıcılık özelliği nede- niyle dikkate alınması gereklidir. Mümkün olduğu her durum- da yanmaz hidrolik sıvılar veya parlama derecesi yüksek olan hidrolik sıvılar kullanılmalıdır. Hidrolik sistemler için yangına dirençli su/glikol veya su yağ emülsiyonları veya sentetik akış- kanlar mevcuttur. Bu akışkanları, mevcut sistemlerde kullanı- lan petrol türevi akışkanlarla değiştirmek için hidrolik sistem elemanlarını üreten firmaların önerilerine uyulmalıdır. Hidrolik devreler ve bağlantı parçaları düzenli olarak kontrol edilmeli, sızıntı ve gevşek bağlantılar teknik servislerce onarılmalı, yere saçılan veya sızan yağlar derhal temizlenmelidir[2]. 3. PLASTİK YANGINLARININ SÖNDÜRÜLMESİ Plastik malzemeler yangın durumunda erir ve yanıcı sıvılar 40 TÜYAK YANGIN MÜHENDİSLİĞİ SAYI 3 TÜYAK Yangın Mühendisliği Dergisi, Sayı 3, s 38-43, 2017

RkJQdWJsaXNoZXIy OTEzMQ==