Ekim-Kasım-Aralık 2017 | Sayı: 3

gibi davranış göstererek yanar. Plastikler yangın durumunda hızlı yanar, fazla duman üretir, zehirli gaz çıkartır ve yüksek sı- caklık oluşturur. Söndürmek için çok fazla su ve yüksek yoğun- lukta püskürtme yapan yağmurlama başlıkları gerektirir. Plas- tik depoları ve kapalı konteynerler için değişik yangından ko- ruma yöntemlerine ihtiyaç vardır. Birçok farklı şekilde depo- landıklarından her biri için farklı koruma ve söndürme yön- temleri uygulanmalıdır. Hammadde veya mamul olarak depolanmış plastiklerin sön- dürme sistemi kimyasal bileşiklerine, fiziksel formlarına ve de- polama düzeneklerine göre belirlenir. Fiziksel form köpük, sert levha, küçük taneler, değişik ölçülerde paketler, torbalar veya kartonlar şeklinde olabilir. Depolanma yüksekliği genel olarak 6 metreyi geçmemelidir[2]. Yangın meydana gelirse, çok mik- tarda üretilen duman yangınla mücadeleyi zorlaştıracağından deponun tasarımında duman tahliyesi ve havalandırması da dikkate alınmalıdır. Plastiklerin depolanması, taşınması ve istiflenmesi tasarla- nırken yanma özellikleri dikkate alınmalı, bodrum katı olmayan tek katlı binalar, yangınla mücadele, havalandırma ve kurtarma operasyonları için çok daha uygun olduğundan, plastik malze- melerin depolanması için tek katlı depolar tercih edilmelidir[2]. NFPA 13 standartına[10] göre plastikler; ağırlıklarının %15’in- den hacimlerinin ise %25’inden fazlasının plastik olduğu mal- lar olarak tanımlanır. Grup A, Grup B veya Grup C şeklinde sı- nıflandırılır ve Grup A plastikler de ayrıca kendi içinde genleş- miş (expanded) veya genleşmemiş (unexpanded) olarak ayrı- lır. Depolama uygulamalarına yönelik yağmurlama sistemi ta- sarımına önemli ölçüde etki eden parametrelerden biri de, de- polanan malzemenin hangi grup plastikten hangi oranda ihti- va ettiğidir. En olumsuz koşullar genleşmiş Grup A plastik ora- nının yüksek olması halinde ortaya çıkar[11]. Örneğin karton kutular içinde depolanan plastiklerin en az %40’ının (genleş- miş plastiklerde hacimsel orana bakılır) ve açıkta depolanan (exposed) plastiklerin en az %25’inin Grup A plastik olması en sınırlayıcı depolama koşullarını ve en fazla söndürme suyu de- bisini getirir. Bunun yanı sıra, depolanan malzemelerin plas- tik paletler üzerinde depolanması veya naylon ambalajlarla sarılmış olması (encapsulated) da söndürme sistemi tasarı- mında dikkate alınır. Kolay yanıcı plastiklerin kendilerine özgü nitelikleri nedeniy- le, ihtiyaca ve duruma göre bir söndürme stratejisi gerektirir. Belli şartlar altında yanabilen ve tutuşabilen plastik yangınla- rını kontrol etmede su kullanılabilir. Ancak, köpük çok daha etkilidir ve Sulu Film Yapıcı Köpük (Aqueous Film-Forming Fo- am-AFFF) kullanılabilir. Plastik yangınlarına köpüklü su atmak için püskürmeli başlıkları kullanılır. Yangından koruma ve plas- tik depoları için, ıslak, kuru, ön tepkimeli, raf içine yerleştiril- miş ve ESFR (Early Suppression Fast Response - Erken Söndür- me için Hızlı Tepkili) tipi yağmurlama da dâhil olmak üzere ris- ke göre değerlendirme yapılır. Polistren ve Grup A olarak sınıflandıran malzemeler, yanma durumunda yüksek ısı üretmeleri nedeniyle yangından koru- ma sistemleri farklıdır. Fazla miktarda depolanan bu tür mal- zemelerin depolama alanları özel olarak tasarlanmalıdır. Yan- gın söndürme sistemini tasarlayanlar oldukça iyi eğitimli ol- malı ve plastik depoları için ıslak, kuru, ön tepkimeli, raf içi- ne yerleştirilmiş ve ESFR tipi yağmurlama sistemi dahil olmak üzere ihtiyaçları belirlemede deneyimli olmalıdır. Yağmurla- ma sistemleri en kötü senaryoya göre tasarlanıp boyutlandı- rılmalı ve uygulanmalıdır. Her depolama alanı, verilen senar- yo için doğru yağmurlama sisteminin nasıl olacağı ayrı ayrı de- ğerlendirilmelidir. Yağmurlama ıslak borulu, kuru borulu veya ön tepkimeli veya soğutulmuş alan sistemleri olabilir. ESFR, büyük damlalı veya ekstra büyük orifisli gibi yağmurlama sistemlerinden biri ön- celikle dikkate alınmalıdır (ESFR uygulamalarında sadece ıs- lak sisteme izin verilir). Raf şeklinde depolama için tavan yağ- murlama başlıkları ve raf içi yağmurlama başlıklarının kombi- nasyonu iyi bir koruma düzeni sağlar. Yağmurlama tipi dikka- te alınmalı ancak buna ilave olarak koridor genişliği, depola- ma yüksekliği, kaplanan alanın büyüklüğü, malzemelerin tip- leri, yağmurlama başlıkları ve depolanan malzeme ile başlık- lar arasındaki açıklık da dikkate alınmalıdır[11]. 4. YANGINA DAYANIKLI PLASTİKLER Plastikler modern mimarinin sınırlarını zorlamaya devam et- tikçe ve daha fazla enerji verimliliği ve maliyet tasarrufu sağla- dıkça, daha güvenli hale getirme çalışmaları da hızla artacak- tır. Günümüzde plastiklerin özel ihtiyaçlara cevap verecek şe- kilde, katkı maddeleriyle yangın direnci artırılmaktadır. Birçok plastik çeşidi mükemmel yangın performansına sahiptir. Ben- zer ısı yalıtımı ve yangına direnç performansı; a) alev gecikti- ricilerin ilave edilmesiyle, b) plastiklerin daha az yanıcı taba- kalarla kaplanmasıyla (örneğin: alçı levha, sıva veya güçlendi- rici tabakalar ile) sağlanmaktadır[4]. İnşaat teknikleri de, plastik ürünlerin yangın güvenliğini mümkün olduğu kadar iyileştirmek üzere geliştirilmektedir. Bu iyileştirmeler; a) yangına katkısının azaltılması için az miktar- da kullanılması, b) tutuşmasını zorlaştıracak yangına dirençli ürün seçilmesi, c) yangının yayılmasını önleyecek montaj tek- nikleri kullanılması şeklinde olmaktadır[12]. Yangına dayanıklı ya da yanmaz plastikler mevcuttur. Bel- li plastik ürünleri yangına karşı mücadelede güvenilir şekilde kullanılmaktadır. Bazı plastikler hafiflikleri ve yangın koşulla- rına olan dayanıklılıkları nedeniyle itfaiyecilerin koruma mal- zemelerinde kullanılmaktadır. Örneğin: Emniyet malzemeleri, miğfer veya elbiseler, C-PVC yağmurluk, PVC veya PUR (poliü- retan) kaplı yangın hortumları[4]. Bazı plastiklerin ayrışma ve tutuşma sıcaklıkları aşağıdaki tabloda görülmektedir. PTFE, CPVC ve PC genellikle aleve di- rençli olarak kabul edilir ve PTFE ve CPVC tutuşma sıcaklığı yüksektir. PC tutuşması için uzun süre gerekir. ABS, PUR, PVC ve PS daha kısa sürede tutuşur. Yangının kayıplarından korumak için yapılan yangın koruma önlemlerinin maliyeti toplam inşaat maliyetinin %1-%8’i ara- TÜYAK YANGIN MÜHENDİSLİĞİ SAYI 3 41 TÜYAK Yangın Mühendisliği Dergisi, Sayı 3, s 38-43, 2017

RkJQdWJsaXNoZXIy OTEzMQ==