Ekim-Kasım-Aralık 2017 | Sayı: 3

TÜYAK YANGIN MÜHENDİSLİĞİ SAYI 3 53 lastik depoları hükümlerini içerir. 19. bölüm rulo kâğıt depola- rının söndürme sistemlerinin nasıl tasarlanacağını anlatır. 20. bölümde spesifik ürünlerin depolanması ile ilgili özel hükümle- ri içerir. 21. bölümde ise, 12 ile 20. bölümde bulunan yöntemle- re alternatif sprinkler sistemi tasarımları ile ilgili bilgileri içerir. NFPA 13 standartı depolanan ürünleri beş sınıfa ayırmıştır. Bu sınıflar; Sınıf 1, Sınıf 2, Sınıf 3, Sınıf 4 ve Grup A plastik sını- fıdır. Standartın 5. bölümünde bu sınıflandırma ile ilgili açıkla- malar tarif edilmiştir. Bölüm 12’de birim alana düşen debi değerine göre hangi tip- te sprinkler kullanılması gerektiği tarif edilmektedir. Buna göre 8,2 lt/dak.m 2 (mm/dak) ve daha düşük debilerde standart tep- kili, K faktörü metrik 80 olan sprinkler kullanılmasına izin verilir. 8,2 mm/dak ile 13,9 mm/dak debi değerleri arasında standart tepkili ve K faktörü metrik 115 veya daha büyük tipte sprink- lerlerin kullanılması gerekir. 13,9 mm/dak’dan daha yüksek de- bilerde standart tepkili ve K faktörü metrik 160 olan sprinkler- lerden daha küçüğü kullanılamaz. Bölüm 13’te 3,7m’ye kadar olan depolarda, depolanan ürü- nün sınıfına göre hangi dizayn kriterlerine uyulması gerektiği verilmektedir. Burada dizayn kriterleri depo olarak kullanılma- yan binalardaki orta ve yüksek tehlike sınıflarına ait dizayn kri- terleri ile aynı seçilir. Bölüm 14 ile 17 arasında sprinkler sistemi tasarımı ile ilgili üç metot tarif edilmektedir. Birinci metot kontrol modundaki sprinklerlerin debi/alan kri- teri ile kullanılması metodudur. Bu metotta tavandaki sprinkler sistemi, tablolarda verilen debi ve operasyon alanı değerlerine göre uygulanmasıdır. Bu metot uygulandığında belli bir depo- lama yüksekliği değeri aşıldığında raf arası sprinkler kullanıl- ması zorunludur. Bu sınır değeri belli ürün sınıfları ve depola- ma yöntemleri için 4,6 m, belli ürün sınıfları ve depolama yön- temleri için 9,1 m’dir. Bu yöntemi kullanmanın avantajı, Grup A plastik dışındaki ürünler için, herhangi bir yükseklik sınırı ol- maksızın sprinkler sistemi tasarlayabilme imkânıdır. Ancak raf arası sprinklerlerin varlığı depo işletmecileri açısından istenme- yen bir durum olduğundan, mümkün olan yerlerde diğer alter- natiflerin kullanılması özen gösterilmektedir. İkinci metot, CMSA (Control Mode Specific Application-Kont- rol Mod Spesifik Uygulama) tipte sprinkler başlığı kullanılma- sıdır. Bu metot yeni uygulanmaya başlayan bir metot olup, ta- van yüksekliği 12,2 m’ye kadar olan binalarda kullanılabilir. Üçüncü metot ise ESFR (Early Suppression Fast Response-Er- ken Söndüren Hızlı Tepkili) tipte sprinklerlerin kullanılmasıdır. Bu tip sprinklerlerin kullanımı 1980’li yıllarda başlamış olup, raf arası sprinkler ihtiyacını ortadan kaldırdığı için oldukça rağ- bet gören bir yöntem olmuştur. Bugün itibariyle bu tip sprink- ler 13,7 m yüksekliğe kadar olan depolama binalarında kulla- nılabilmektedir. Ancak bu yükseklik sınırının 80lerden bu yana 9 m’den 13,7 m’ye kadar çıktığı da düşünülürse, önümüzdeki süreçte yükseklik sınırının daha yukarılara çekilebileceği düşü- nülmektedir. Bu sistemin dezavantajı, sprinkler başlıklarının al- tında kalan yapı elemanları ve binaya ait tesisatların oluştura- cağı engellerle ilgili çok sıkı kuralların olmasıdır. Açacak olur- sak, ESFR tip sprinkler başlıklarının altında mümkünse hiç en- gel kalmaması sağlanmaya çalışılır. Bu da pek çok binada uy- gulama zorluklarını beraberinde getirmektedir. Bu veriler ışığı altında bina yüksekliği 12,2 m’nin üzerine çık- tığında seçeneklerin ikiye indiği, bina yüksekliği 13,7 m’nin üze- rine çıktığında ise sadece bire indiği aşikârdır. BYKHY’e göre yüksek bina tanımı, bina yüksekliği 21.50m’den fazla olan binaları kapsamaktadır. Bu durumda Türkiye’de yük- sek depo sayılacak bir depolama tesisi için tek çözüm, birin- ci metottur. Sistemde raf arası sprinklerin kullanılması gerekiyorsa, çatı sprinkler sistemi ile birlikte çalışacak raf arası sprinklerlerin sayısı tehlike sınıfı ve depolama cinsine göre belirlenir. Bu sayı genellikle 5 ile 14 sprinkler arasında değişir. Raf arası sprink- lerlerin çıkış basıncının 1 bar’ın altında olmaması istenir. Raf arası sprinklerlerin çatı sprinklerlerinden daha önce veya en kötü ihtimalle eş zamanlı olarak çalışması istenir. Bu nedenle bu sprinklerlerin tepki süreleri çatı sprinklerlerinden daha hız- lı veya en kötü ihtimalle aynı olması gerekmektedir. Sprinkler sistemi ile birlikte çalışacak bina içi ve bina dışı yan- gın hortumları ile ilgili, ilave edilmesi gereken su debisi değer- leri her bölümde ayrı ayrı verilmiştir. Bununla beraber sistem- lerin çalışma süreleri de verilerek su deposu hacimlerinin he- saplanmasına da imkân sağlanmıştır. 3. NFPA 13’E GÖRE ÖRNEK YÜKSEK DEPO SPRİNKLER SİSTEMİ TASARIMI 3.1. Örnek Depo Binasının Özellikleri Bina 10000 m 2 oturma alanına sahip, tek katlı bir binadır. Bi- nanın en yüksek noktasında yükseklik 30 m’dir. Bina konstrük- siyonu betonarme kolonlar üzerine oturan çelik makaslardan oluşmaktadır. Bu makaslar taş yünü sandviç panelden oluşan çatı kaplamasını taşımaktadır. Binanın cephe elemanları yine taş yünü sandviç paneldir. Binada herhangi bir iç bölme bulun- mamaktadır. Binada bulunan raflar, rak ünitesi (endüstriyel raf) tipindedir. Raf yüksekliği 26 m’ye kadar çıkmaktadır. Depola- nan ürünlerin en yüksek noktası döşemeden 27,5 m yüksekte olacaktır. Rak üniteleri ikili tipte olup, raflar arasındaki koridor- lar 2 m genişliğindedir. Raflarda bulundurulacak olan ürünler standart bir hipermar- kette satılan ürünlerdir. Ürünlerin tamamı karton ambalajları içerisinde muhafaza edilmektedir. 3.2. Tehlike Sınıfının Belirlenmesi Bir hipermarkette satılan ürünlere bakıldığında plastik am- balajlı gıda maddelerinden, elektronik ev eşyasına kadar ge- niş bir yelpaze söz konusudur. Bunların içerisinde Sınıf 1’e so- kabileceğimiz ürünler olduğu gibi, Grup A plastik sınıfına gi- recek ürünler de az değildir. Örneğin bir LCD televizyonun ka- sası ve komponentlerinin birçoğu plastikten mamuldür. NFPA 13-2016 Edition Tablo A5.6.4.1’e bakıldığında Grup A plastik sınıfına giren ürünlerin listesi görülebilir. Bu listeden örnekler TÜYAK Yangın Mühendisliği Dergisi, Sayı 3, s 52-55, 2017

RkJQdWJsaXNoZXIy OTEzMQ==