Ekim-Kasım-Aralık 2017 | Sayı: 3

TÜYAK YANGIN MÜHENDİSLİĞİ SAYI 3 55 Burada, n açılacak sprinkler başlığı sayısı, Q r bir raf arası sprinkler debisi (lt/dak) Q rt = 14 . 113,6 = 1590,4 lt/dak. Pompa debisi Q p (lt/dak) ve hortum debisi Q h (lt/dak) ol- mak üzere Q p = Q rt + Q ç + Q h Q p = 2269,2 +1590,4 +1900 = 5759,6 lt/dak bulunur. Su deposunun kapasitesinin hesaplarken, yangın pompa- sı için hesaplanan debi değerini Tablo 17.3.1.17’te verilen sis- tem çalışma süresiyle çarpmak gerekir. Sistem çalışma süresi, Tablo 17.3.1.17’te 120 dak olarak verilmiştir. Su deposu kapasitesi V (lt) değeri t çalışma süresi olmak üzere, V = Q p . t V = 120 x 5759,6 = 691152 lt = 691,2 m 3 bulunur. 4. ÖRNEK DEPO TASARIMIN TAMAMLANMASI İÇİN İZLENECEK YOL Ön hesap yöntemiyle pompa kapasitesinin bulunmasın- dan sonra, sprinkler projelerinin oluşturulmasına başlanıla- bilir. Bunun için öncelikle kullanılacak sistem tipine karar ver- mek gereklidir. NFPA 13 standartı sprinkler sistemlerini dört tipe ayırmıştır. Islak Borulu Sistem, Kuru Borulu Sistem, Baskın Sistem ve Ön Tepkili Sistem. Bunlardan en yaygın olarak kullanılanı ıslak bo- rulu sistemdir. Bu sistemde basınçlı su sprinklerin arkasında hazır bulunmaktadır. Sıcaklığın yükselmesiyle patlayan sprink- ler başlıklarından derhal su akışı sağlanmaktadır. Kuru borulu sistemler donma riskinin bulunduğu yerlerde kullanılır. Bu sistemde hattın içinde basınçlı hava bulunmak- tadır. Sprinklerler patladığında yangın üzerine önce bir süre hava boşalmakta, su daha sonra gelmektedir. Bu kurgu nede- niyle kuru borulu sistemlerde operasyon alanı değerleri ıslak sistemlere göre daha büyük seçilmelidir. Bunun sebebi, su akı- şı başlayana kadar geçen sürede yangının daha geniş bir ala- na yayılması riskidir. Baskın sistemler özellikle yanıcı ve parlayıcı sıvıların bulun- durulduğu ve yangın yayılma hızının çok yüksek olduğu yerler- de kullanılır. Sistemin yatırım maliyeti daha yüksektir. Sistem- deki sprinklerlerin tümü açık olduğundan, yangın sırasında zon- daki sprinklerlerin tamamından su boşalmaktadır. Bu neden- le sprinkler sisteminin su ihtiyacı oldukça yüksek olmaktadır. Sistem değerlerinin aşırı büyümemesi için zonlar küçük tutul- makta, dolayısıyla binadaki zon sayısı artmaktadır. Ön tepkili sistemler müze, arşiv gibi korunan malların çok de- ğerli olduğu yerlerde kullanılır. Bu sistemde de hatlarda hava bulunmaktadır. Aynı zamanda sistem, mahaldeki yangın algı- lama sistemi ile ilişkilendirilir. Yangın çıktığında hem sprink- lerlerin patlaması hem de yangın algılama sisteminin devre- ye girmesiyle sistem aktif hale gelmektedir. Donma riski bulunmayan lojistik depo binalarında en uygun sistem ıslak sistemdir. Bu nedenle bildiride örnek olan verilen binada ıslak tip sprinkler sistemi kullanılması uygun olacaktır. Sistem seçiminden sonra sırasıyla; • Sprinkler zonlarının belirlenmesi (NFPA 13-2016 Editi- on 8.2.1 ve 8.13.1 maddeleri) • Sprinkler yerleşimin belirlenmesi (NFPA 13-2016 Editi- on Tablo 8.6.2.2.1(d)) • Boru tesisatının oluşturulması • Askılama elemanlarının aralarındaki maksimummesafe- nin belirlenmesi (NFPA 13-2016 Edition Tablo 9.2.2.1(b)) • Pompa odası yerleşimi (NFPA 20 Standard for the Instal- lation of Stationary Fire Pumps for Fire Protection-2016 Edition) • Hidrolik hesaplar (NFPA 13 standartı hidrolik hesap- ların özel bir yazılımla yapılmasını kabul etmektedir.) aşamaları uygulanmalıdır. Hidrolik hesap sonucunda öne hesapla hesaplanmış su de- posu kapasitesinden daha büyük bir su deposu çıkması muh- temeldir. 5. SONUÇ NFPA 13 standartına göre sprinkler sistemi tasarımı mutla- ka bir hidrolik hesaba dayandırılmalıdır. Sistemlerin tasarımı yapılırken, NFPA 13 standartından alınan tasarım değerleri- ne göre bir öngörü yapılmalı ve projeler ortaya çıkarılmalıdır. Oluşturulan projeler için hidrolik hesap yapılarak kontrol edil- meli ve sistemin tüm teknik detayları son haline getirilmelidir. Böylelikle; kullanılacak sprinkler tipleri, borulama tesisatı de- tayları, pompa dairesi detayları ve su deposu kapasiteleri op- timum olarak belirlenmiş olur. Ülkemizde depolama tesislerinin ürün yelpazelerinin çok ge- niş olduğu bilinmektedir. Mühendislik mantığı ve risk analizi çerçevesinde, en uygun sisteme karar verilip bunun uygulan- ması gereklidir. Unutulmaması gerekir ki yangın söndürme si- temleri konusunda alternatif çoktur. Ancak özellikle depo te- sislerinde; söndürme sistemi, depolanan malzemenin cinsine, depolama yüksekliğine ve nasıl depolandığına bağlı olarak de- ğişmektedir. Bu üç parametreyi de karşılayacak sistemler, yan- gının kontrol altına alınmasını sağlar. Depo yangınlarında çok sık karşılaşılan, ‘söndürme sistemi vardı ancak yangını kontrol altına almaya yetmedi’ sorunsalı bu detaylardan kaynaklanmaktadır. KAYNAKLAR [1] TÜYAK, Türkiye Yangından Korunma Yönetmeliği,Tüyak Kitaplar Dizisi, İstanbul Kasım 2015. [2] NFPA 13 Standard for the Installation of Sprinkler Systems, Batterymarch Park, Quincy, MA, 2016. [3] NFPA 20 Standard for the Installation of Stationary Pumps for Fire Protection. Batterymarch Park, Quincy, MA TÜYAK Yangın Mühendisliği Dergisi, Sayı 3, s 52-55, 2017

RkJQdWJsaXNoZXIy OTEzMQ==