Ekim-Kasım-Aralık 2017 | Sayı: 3

60 TÜYAK YANGIN MÜHENDİSLİĞİ SAYI 3 Gazın türüne ve yangın riskine göre hacimsel olarak %38 ile %52 ye varan aralıkta söndürme konsantrasyonlarda değişebilir. Oksijen azaltma (boğma etkisi) ile söndürme yapılması amaç- lanır. Gazın kısa sürede yüksek basınçla boşaltılması nedeniy- le ani basınç değişimi oluşacağı için, aşırı basınç probleminin de irdelenmesi gerekir. Aşırı basınç oluşturması dezavantaj ola- rak görülürken yeniden dolum maliyeti düşüktür. Gaz fazında 200 veya 300 bar silindirlerde stoklanmaktadır. c) Karbondioksit (CO 2 ) Temiz gazlar sınıfında değildir, en eski en yaygın kullanılan söndürücülerdir. Sabit sistemler için NFPA-12 veya tercihen CEP- REVEN, FM, VdS vb. standartlarına göre dizayn edilir. Kesinle- şen EN standartı henüz yoktur. Alçak Basınçlı - Tanklı - sistemler (Yüksek miktarda CO2 ga- zının soğutucu ünite ile sıvı fazda stoklanır.) Yüksek basınçlı – silindirli - sistemler (Genellikle 67 lt basınç- lı silindirlerde gaz stoklanır.) İnsanlı mahallerde kullanımının ölümcül riskleri taşıması en büyük dezavantajı olup, tercih edilme sebebi bölgesel (lokal) söndürmeye olanak tanımasıdır. d) Aerosol Söndürücüler NFPA2010 nolu standart kapalı alanlarda kullanım şekli be- lirlenmiştir. Henüz EN standartı yoktur. Katı halde bulunan madde tetiklenerek ısıl reaksiyon girer ve 1-2 mikron büyüklüğündeki potasyum partiküller havada asılı kalarak kimyasal olarak yangını söndürürler. Araçlar, makina vb. OTOMATİK SÖNDÜRME SİSTEMLERİNDE SIZDIRMAZLIK SORUNU AŞIRI BASINÇ PROBLEMLERİ VE ÇÖZÜMLERİ 1. GİRİŞ Söndürme sistemlerinde kullanılan maddeler, su, su-köpük karışımı, sıvı kimyasallar, kuru kimyasallar, aerosol gazlar ola- rak genellenebilir. Sprinkler sulu söndürme sistemlerinde sız- dırmazlık aranmaz. Temiz Gazlı Söndürücüler için TS EN 15004 (ISO-14520) standartları Avrupa Birliğinde ve ülkemizde zorun- ludur. ABD ve bazı ülkelerde hala yaygın kullanılan NFPA-2001 standartlarına benzer tanımlar bulunmaktadır. a) Halokarbon Gazlar Kimyasal esaslı en yaygın kullanılanı HFC227ea (FM200, FE227 vb ticari isimleri ile bilinen), HFC23 (FE13), HFC125 veya FK-5-1- 12 (Novec1230 ticari isimli) sıvısıdır. Görece az sayıda silindir- le efektif söndürme yapması amaçlanır. Genellikle söndürücü türü ve riskin özelliğine göre hacimsel olarak %4 ile %18 ara- sında söndürme konsantrasyonu değişkenlik gösterebilir. Ge- nellikle 25 veya 42 bar basınçlandırılmış olarak saklanır var 10 saniye içerisinde boşaltılması hedeflenir. b) İnert Gazlar Argon (IG01),%50 Argon +%50 Azot karışımı (IG55- Argonite), %100 Azot (IG100) veya IG541(Inergen) kodlarıyla genel olarak 4 farklı seçenek vardır. Doğal olarak atmosferde bulunurlar ve sera etkileri yoktur (GWP=0). Sıvılaştırılamadığı için gaz fazında stoklanır, bu nedenle çok sayıda silindir kullanılması gerektirir. ÖZET Otomatik gazlı söndürme sistemleri uygulanan hacimlerde, söndürmenin efektif olarak yapılabilmesi ve yeniden alevlenme olma- ması için sızdırmazlık koşullarının sağlanması gerekmektedir. Kapalı bir hacimde (total flooding) yapılan gazlı söndürmelerde sızdır- mazlık önemli bir kriterdir. Sızdırmazlık için oda kaçak testi (door fan test / room integrity test) ISO-14520 (EN-15004) standartında zo- runlu tutulmaktadır. Ancak söndürücünün boşaltması sonucu oluşacak basınç değişiminin etkileri irdelenmelidir. Bu çalışmada kritik değerlendirmenin gazlara göre nasıl sağlanacağı ele alınacaktır. Gökhan Aktaş 1 1 Protek Mühendislik ve Teknolojik Sistemler Tic. Ltd. TÜYAK Yangın Mühendisliği Dergisi, Sayı 3, s 60-63, 2017

RkJQdWJsaXNoZXIy OTEzMQ==