Ekim-Kasım-Aralık 2017 | Sayı: 3

TÜYAK YANGIN MÜHENDİSLİĞİ SAYI 3 61 ğer yandan çok iyi yalıtılmış bir odada basıncın boşaltılamama- sı (over pressure releive vents) sonucu oluşabilecek hasarın en- gellenmesi gereklidir. Ortamda oluşacak aşırı basınç mevcut ka- çaklarla kendiliğinden karşılanır. Bu açıklıkların fazla olması sis- temin söndürme performansını doğrudan ve olumsuz olarak et- kiler. Odalarda tam sızdırmazlık sağlanması ve gereken açıkla- rın damperlerle sağlanması en doğru yöntemdir. Odanın Toplam Duvar Yüzey Alanı / Toplam Hacma Oranı, küçüldükçe daha çok basınç alanı artacaktır. Oda büyüdükçe basınç değişimi daha kolay tolere edilebilmektedir. Küçük ha- cimlerde daha kritik olmaktadır. Tarihçesine göz atılırsa 1990 yılların başlarında NFPA-2001 standartı 2500 Pa yüksek ağırlıklı binalarda 2500 Pa ve orta dayanımlı yapılarda 120 Pa kadar müsaade edeceği belirledi. Ancak bu değerler İngiltere ve Avrupa’da çok yüksek bulundu. 1993 de LPC(Loss Prevention Council) tarafından yapılan test- lerde bu değerler 500 ve 250 Pa değerleri belirledi ve hem kim- yasal ve inert gazlar için hidrolik hesaplamalarda dahil edildi. BRE tarafından da 2003 yılında testler yapılmıştır. 1995 ‘de yapılan yangın koşulları olmayan testlerde Inert gazların pozi- tif 800 Pa değerine kadar ve kimyasal gazların 800 Pa negatif ve sonra 800 Pa pozitif basınç ulaştığını tespit etti. Tamamen veya kısmen sızdırmaz olan bir odaya yüksek mik- tarda gazın bir anda ilave edilmesi sonucu ortamda 800 Pa de- ğerlerine varan bir pozitif basınç artışına neden olabilir. Ge- nel olarak duvar, kapı, tavan ve varsa pencerelerden oluştuğu- nu kabul edersek en zayıf parçalar bu basınç değişiminden et- kilenecektir. 300 Pa üzerinde cam bölmeli bölümlerin etkilen- diği kabul edilir. Cam, kapı ve asma tavan vb kısımların ani ba- sınç değişimi sonucu parçalandığı, çatladığı ve yaralanmalara varan patlama olayları rapor edilmiştir. LPCB, VdS, NFPA gibi farklı standartlarda bu kriterler belirlenmiştir. 4.1 Yapı Dayanım Sınıfı Cam bölmeli mekanlarda 150 Pa, orta derecede elemanlarla yapılmış duvarlarda 250 Pa veya standart duvarlarda ise 500 Pa ve betonarme vb çok güçlü yapılarda 1000 Pa kabul edilebilir. ve kapalı ortamlarda söndürme yapabilir. Sızdırmazlık ortam olması gazlı söndürme sistemlerinde olduğu üzere gereklidir. e) Sürekli Oksijen Azaltma Yöntemi ile Aktif Yangın Önleme Sistemi Ortamdaki oksijen seviyesinin aynı ortamdaki yanıcı malze- meye göre değişkenlik göstermesi, sürekli olarak ortamı %15 O2 seviyesi altında ilave azot gazı takviyesiyle düşürülmesi ile yanma oluşacak koşullar ortadan kaldırılmış olur. Aktif olarak sürekli “yanmaz atmosfer” oluşumu sağlanır. İn- sanların sürekli bulunmadığı veya geçici sürelerde (4 saat ka- dar kalma, ½ saat dinlenme) ortamda kalabileceği, sızdırmazlık koşullarının yeterince sağlanacağı ortamlarda kullanılır. %17.2 Oksijen değeri üzerinde sınırlama olmadığı için sistemlerin bu değerlerde tutulması ve yangın durumunda ilave azot silindir- leri boşaltılarak söndürme sistemi de amaçlanabilmektedir. Söndürme sistemlerinden en büyük farkı, aktif cihazlar olan azot jeneratörleri için enerji ihtiyacı duyulmasıdır. Sızdırmaz- lık değeri (N50- değeri) sistem kapasitesi seçimi ve performan- sı için çok önemlidir. Sprinkler, kuru kimyevi, köpüklü, su-sisi özel durumlar dışın- da birçok durumda kapalı alan zorunluluğu yoktur. 2. SIZDIRMAZLIK DERECESİNİN AMACI VE BELİRLENMESİ Söndürme performansı için mutlaka kapalı bir hacma ihti- yaç duyulan ve sızdırmazlığı kritik olduğu Temiz Gazlı (Clean Agent) söndürücüler, kapsam olarak ele alınır. Oda kaçak tes- ti yapılarak gerekli sızdırmazlık koşullarının ne kadar yeterli ol- duğu tespit edilebilir. Bu Test e NFPA2001 standartlarında tavsi- ye edilmesine karşı ülkemiz ve Avrupa’da birçok ülkede zorunlu olan EN-ISO14520 (EN15004) standartlarında zorunlu kılınmıştır. Kaçak testi; oda içerisindeki kaçakları alan (m2) bazında be- lirlemek ve gazın oda içerisinde ne kadar süre kalabileceğini hesaplamak için yapılan testtir. Test, bir fan yardımı ile yapılır. Önce mahal içi basınçlandırılır, sonra mahaldeki hava emiş ya- pılarak ortam dışına yollanır. Oda içindeki ve fan içerisinden ge- çen hava basıncı manometreler yardımı ile ölçülür. Bu değerler onaylı bir bilgisayar programı tarafından değerlendirilir. Aradaki diferansiyel fark neticesinde odanın kaçak değeri bulunmuş olur. Oda kaçakları hesaplandıktan sonra gazın 10 dakika kalma süresi elde edilirse, oda testi geçmiş sayılır. Aksi taktirde, açık- lıkların yalıtımında yenilenme veya iyileştirmeye yapılır. Boşa- lacak gazın mevcut koşullarda ne kadar süre ile içeride kala- cağının simülasyonu olarak da adlandırılabilir. Gereken açık- lık miktarı hidrolik hesaplama sonucu belirlenir ve bu açıklık- ları sağlayacak miktarda damperler kullanılır. Gazın boşaltma sonrasında dizayn konsantrasyonu değerinden söndürme kon- santrasyonun düşmesine kadar geçen süre minimum 10 dakika olacağı kabul edilir. Dizayn Konsantrasyonu ile söndürme kon- santrasyonu arasında fark %30 kadardır.(EN-15004) 3. AŞIRI BASINÇ PROBLEMİ VE SIZDIRMAZLIĞIN ÖNEMİ Söndürme konsantrasyonunun sağlanması amaçlanırken di- TÜYAK Yangın Mühendisliği Dergisi, Sayı 3, s 60-63, 2017 Görsel 2. Pencerede oluşan hasar Görsel 1. Duvarda oluşan

RkJQdWJsaXNoZXIy OTEzMQ==