Boş Paletlerin Depolanması

Palet yangınlarının söndürülmesi neden zordur?

Palet yangınları büyük miktarda enerji açığa çıkardığından bitişiğindeki malzemelere, binalara ve yapılara yayılma potansiyeline sahiptir. Bunun bir nedeni, üst üste dizilmiş paletlerin yangının optimum yayılması için ideal hava akışı alanları sağlaması, üst paletlerin ise alt paletlerin ıslanmasına engel olarak söndürmeyi zorlaştırmasıdır. Bu tür yangınlar, nerede olursa olsun müdahale ekipleri için zorlu bir süreçtir. Boş plastik veya ahşap palet istiflerinde çıkan yangın, sprinkler sistemleri için de en büyük zorluklardan biridir.

Ahşap paletler yaşlandıkça ve tekrar tekrar kullanıldıkça ahşap daha da kuru hale gelebilir ve kenarlarının yıpranması ile tutuşması kolaylaşır. Plastik paletlerde ise plastiğin suyu itmesi ile ıslatılmasının mümkün olmayışı yangınların kontrol altına alınması daha da zorlaştırır. Ayrıca, boş palet istifleri ne kadar yüksekse, yangının kontrolü o kadar zorlaşır ve daha fazla su gerekir.

Paletlerin alt kısımları, yangının büyüyüp diğer kuru veya kısmen ıslak alanlara yayılabileceği bir gölge alanı oluşturur. Bu süreçte yangının istifin tepesindeki sprinkler patlayana kadar diğer kuru, yakın konumlu, paralel yanıcı yüzeylere sıçramasıyla devam eder. Bu gerçekleştiğinde, yangının tabanına çok az su ulaşabilir. Sprinkler sistemi ile korunan ve çok sayıda paletin bulunduğu bir alanda yüksek istiflerde ancak anormal derecede yüksek su temini ile yangın kontrol altına alınabilir.

Yaygın bir sorun, paletlerin genel üretim alanlarında tasarımı bu tür yangınlar için uygun olmayan  sprinkler sistemleri altında "geçici olarak depolanmasıdır". Genel olarak, yanıcı atıl paletlerin bina içinde depolanması mümkün olduğunca sınırlı olmalıdır. Her durumda, özel yangın söndürme sistemi tasarımının palet istifleme düzenlemeleriyle uyumlu olduğu doğrulanmalıdır.

Boş palet depolaması yalnızca depolarla sınırlı değildir. Malların toplu olarak teslim alındığı ve satış veya dağıtım için parçalandığı her yerde sorun teşkil edebilir. Bu, büyük mağazalar, marketler, dağıtım merkezleri, fabrikalar ve hatta eczaneler ve marketler gibi daha küçük mağazaları kapsayabilir. Bu paletler genellikle açık havada depolanır ve bu da küçük yangınların hızla yayılarak tüm depolama düzenini etkileyebileceği ve bitişikteki depolama düzenlerine, binalara veya diğer yapılara da yayılma potansiyeli taşıdığı için önemli bir tehlike oluşturur.

Palet çeşitleri

Paletler ahşap veya plastik olabilir. NFPA 1, geleneksel paleti "malzeme taşıma cihazlarına erişim sağlamak için açıklıklara sahip, birim yükü desteklemek üzere tasarlanmış bir malzeme taşıma aracı" olarak tanımlar.

NFPA 1’e göre paletlerin dış alanda depolanması

NFPA 1, Fire Code , bu tehlikeyi sınırlamak için boş paletlerin açık dış alanlarda depolanmasıyla ilgili gereklilikler sağlar. Boş paletlerin yangın tehlikeleri iyi belgelenmiş olduğundan, NFPA 1, paletler ile bitişikteki depolama alanları arasındaki mesafeyi ve paletler ile bitişikteki binalar veya arsa sınırları arasındaki mesafeyi sınırlayarak potansiyel yangın tehlikesini sınırlamaya yönelik kriterler sağlar.

Boş palet deposu ile bitişikteki malzeme arasındaki mesafe, depolanan palet sayısına bağlıdır. Palet sayısı 50'den az olduğunda, bitişikteki depoya olan mesafe en az 20 ft (6 m); palet sayısı 50-200 arasında olduğunda, minimum mesafe 30 ft'ye (9 m) çıkarılır; palet sayısı 200'ü aştığında ise minimum mesafe 50 ft (15 m) olur.

Paletler bir binaya yakın bir yerde depolandığında, mesafe hem depolanan palet sayısına hem de bitişik duvarın yapı türüne göre belirlenir. Aşağıdaki tablo, NFPA 1'in güncel baskısındaki gereklilikleri özetlemektedir.

^{Dış ortamda istiflenen boş paletler ile diğer depolama alanları arasında olması gereken mesafeler}

^{Dış ortamda istiflenen boş paletler ile binalar arasında olması gereken mesafeler}

Ayrıca, bitişikteki malzeme ve binalara yakınlıklarına bakılmaksızın, boş palet istiflerinin yüksekliği 4,6 m ile sınırlı olmalı ve sabit yığınların kapladıkları alan 37 m²’den az olmalıdır.  İstifler arasındaki mesafe en az 2,4 m olmalı ve istifler bina veya arsa sınırından en az 2,4 m uzaklıkta olmalıdır.

NFPA 13 Boş Palet Depolamasını Nasıl Ele Alıyor?

Otomatik yangın söndürme sistemi tasarımı sırasında bu tehlike dikkate alınmalı,  palet türü, palet yığınlarının yüksekliği ve tavan yüksekliğine göre tasarım yapılmalıdır.

NFPA 13’e göre boş paletler;

• Dışarıda depolanır.
• Ayrı bir yapıda depolanır.
• NFPA 13’e uygun şekilde sprinkler sistemi ile koruma sağlananan iç mekanlarda depolanır.

NFPA 13 boş palet depolamasının açık havada, müstakil bir binada veya kapalı alanda yapılabileceğini kabul etmekle birlikte bu standartta sadece kapalı alanlarda palet depolama için sprinkler sistemi tasarım kriterleri verilmektedir.  

Bu standarda göre bina içi kapalı alanlarda boş paletler, yerde veya açık tip raflarda istifler halinde düzenlenebilir. Boş paletlerin söndürülme güçlüğü nedeniyle, boş paletlerin kapalı dolu yüzey raflarda depolanmasına izin verilmediği unutulmamalıdır. Palet "yığınının" yüksekliği, diğer "yığınlardan" ayrılma mesafesi ve tavan yüksekliği, depolama düzenlemesinin bir parçasıdır ve doğru yangın korunum sistemi tasarımının belirlenmesinde rol oynar.

Marketler, ürün imalathaneleri vb. orta tehlike kurallarına göre sprinkler sistemi uygulanan binaların birçoğunda bina sahibi, ürünlerini ahşap veya plastik paletler üzerinde teslim alır. Ürünler kullanıldıktan veya taşındıktan sonra boş paletlerin bir yere istiflenmesi gerekir. Bina sahibi, istiflenmiş paletlerde başlayan bir yangının yayılmasını engellemek üzere istiflenmiş paletleri diğer paletlerden ve malzemelerden uzak tutması gerektiğinin farkında olmalıdır. Böyle bir yangının bitişikteki diğer yanıcı maddelere yayılması halinde, Orta Tehlike Sınıfı yoğunluk değerlerine göre tasarlanmış olan otomatik sprinkler sistemi ile bu yangın kontrol altına alınamaz.

NFPA 13’e göre; Orta tehlike sınıf- 2 (8.1lt/dk@140m²) ve eşdeğeri bir yoğunluk/alan tasarım kriteri ile korunan bir mahalde aşağıdaki şartların sağlanması halinde boş palet depolanabilir.

Bu şartlar mağazalar ve küçük fabrikalar gibi işletmelere sınırlı miktarlarda boş palet depolama olanağı sağlar. 

• Ahşap paletler için yığın yüksekliği 1,8 m’den fazla, plastik paletler için ise 1,2 m’den fazla olamaz.
• Her iki durumda da yığınlar diğer depolama alanlarından en az 2,4 m veya 7,6 metre (25 ft) depolanmış ürün ile ayrılmalıdır.
• Her ahşap yığın dört, her plastik yığın ise iki yığınla sınırlıdır.

NFPA 13, Sprinkler Sistemleri Kurulum Standardı'nın güncel 2025 baskısı , Bölüm 20.17’de boş palet depolama için depolama türüne ve düzenlemesine bağlı olarak, özel kriterler belirlemiştir.

Bina içi kapalı alanlarda depolanan ahşap paletler, aşağıdaki tasarım kriterlerinden birine uygun olarak korunmalıdır:

Risk Yönetimi nasıl olmalıdır?

Bu alanlarda iyi bir risk yönetimi kritik öneme sahiptir ve düzenli temizlik, sigara içilmemesi politikalarının uygulanması ve sıcak işlere izin verilmemesini içerir. Palet depolama için en güvenli yer, bina duvarlarından ve duvarlar üzerindeki açıklıklardan uzakta ve dışarıda depolama yapılmasıdır.

1. Dışarıda, bina veya yapılardan ve  diğer yanıcı depolar yeterli mesafede sabit yığınlar halinde istif yükseklikleri, koridor genişliği ve binalardan mesafeyle ilgili NFPA 1'deki yönergelere uygun şekilde istiflenmelidir.
2. Müstakil binalarda veya kanopilerin altında, NFPA 13 uyarınca tasarlanmış otomatik sprinkler sistemleri bulunmalıdır. Sprinkler sistemi bulunmayan veya bulunsa bile tasarımı uygun değilse iç mekanlarda depolamaya asla izin verilmemelidir. Palet yangınlarında gerekli sprinkler sistemi yoğunluğu göz önüne alındığında, çoğu durumda yetersiz tasarlanmış sprinkler sistemlerinin bu tür yangınların kontrolünde yetersiz kalmaktadır.
3. Binaların içinde, NFPA 13 uyarınca uygun şekilde tasarlanmış sprinkler sistemleri ile korunan ve diğer alanlardan ayrılmış bölümlerde. Ahşap paletler için sprinkler tasarımı plastik paletlerden farklıdır. Ahşap paletten plastik paletlere geçiş durumu sprinkler sisteminin etkinliğini ciddi şekilde etkileyebilir ve sprinkler sisteminin yeterliliğinin kapsamlı bir şekilde yeniden analizini gerektirir.
4. Genel olarak, riski en aza indirmek için aşağıdaki hususlar da önerilir.

• Paletlerin depolandığı yükleme rampalarını, NFPA 13 uyarınca uygun şekilde tasarlanmış sprinkler sistemleriyle korunmalıdır. Bu alanlardaki sprinkler sistemlerinin genellikle "geçici olarak kullanılmayan boş paletleri" koruyacak şekilde tasarlanmadığı unutulmamalıdır.
• Dış avlularda depolanan paletler kötü niyetli saldırılara maruz kalabilir. İzinsiz girişleri önlemek için, tüm alanlarda çevre çitleri, kameralar ve gece aydınlatmaları kullanarak veya kurarak mülkün çevre sınırların korunması gerekir.
• Yangın söndürme tasarımlarına göre izin verilen maksimum palet depolama yükseklikleri, yığın boyutları ve ayırma mesafelerine uyum düzenli olarak kontrol edilmelidir.

Kaynaklar

• NFPA 1: Fire Code
• NFPA 13: Standard for the Installation of Sprinkler Systems

ÖZLEM GÜNEÇ hakkında

Çanakkale Biga doğumludur. 1999 yılında İTÜ Çevre Mühen- disliği bölümünden mezun olmuştur. NEBOSH “Uluslararası Yangın Güvenliği ve Risk Yönetimi Sertifikası” ve NICET serti- fikasına sahiptir. 
TÜYAK Vakıf Yönetim Kurulu Üyesi olup, TÜYAK bünyesindeki çeşitli teknik komitelerde görev almaktadır. TÜYAK yayını olan Yangın Söndürme Sistemleri Uygulama El Kitabı’nın yazarlığı- nı üstlenmiştir. TÜYAK Yangın Mühendisliği Dergisi’nde Yazı İş- leri Müdürü olarak çalışmalarına devam etmektedir. Halen ku- rucusu olduğu Profel Yangın firmasında yangın korunum sis- temleri ile ilgili tasarım, proje ve danışmanlık konularında ça- lışmalarını yürütmektedir.